Γεωθρησκεία και διώξεις Χριστιανών: 362 περιστατικά στην Ελλάδα

Η θρησκευτική ταυτότητα επιστρέφει ως παράγοντας γεωπολιτικής ισχύος και ασφάλειας – 388 εκατ. Χριστιανοί εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα διώξεων διεθνώς, ενώ στην Ελλάδα το 93,78% των περιστατικών κατά χώρων θρησκευτικής σημασίας αφορά την Ορθόδοξη Εκκλησία

Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης

Η συζήτηση για τη θρησκευτική ελευθερία δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται αποκλειστικά στο πεδίο της θεολογίας ή των ατομικών δικαιωμάτων. Από την Υποσαχάρια Αφρική και τη Μέση Ανατολή έως τα Βαλκάνια και την ευρωπαϊκή περιφέρεια, η θρησκευτική ταυτότητα συναντά όλο και συχνότερα τη γεωπολιτική, την ασφάλεια, τις εθνοτικές αντιπαραθέσεις και τη διεκδίκηση πολιτικής επιρροής.

Η γεωθρησκεία ως παράγοντας διεθνών εξελίξεων

Ο όρος «γεωθρησκεία» μπορεί να χρησιμοποιηθεί αναλυτικά για να περιγράψει ακριβώς αυτή τη διασταύρωση: τον τρόπο με τον οποίο η θρησκευτική ταυτότητα, οι χώροι λατρείας, τα ιστορικά θρησκευτικά κέντρα και οι κοινότητες πίστης αποκτούν γεωπολιτική σημασία και εντάσσονται σε ευρύτερους ανταγωνισμούς ισχύος, εθνικής ταυτότητας και ελέγχου του χώρου.

Ένα μοναστήρι, ένας ναός ή ένα νεκροταφείο δεν αποτελεί πάντοτε απλώς έναν θρησκευτικό χώρο. Ιδιαίτερα σε περιοχές με ιστορικές εθνοτικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί τεκμήριο ιστορικής παρουσίας, σύμβολο συλλογικής μνήμης και σημείο αναφοράς μιας κοινότητας.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι επιθέσεις εναντίον θρησκευτικών χώρων αποκτούν σε ορισμένες περιπτώσεις διάσταση που υπερβαίνει τη συνηθισμένη εγκληματικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διάρρηξη εκκλησίας ή κάθε βανδαλισμός αποτελεί πράξη θρησκευτικού μίσους. Η διάκριση των κινήτρων είναι απαραίτητη. Όμως η συστηματική καταγραφή των περιστατικών αποτελεί κρίσιμο δείκτη για την κατάσταση της θρησκευτικής ελευθερίας και την ασφάλεια της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ελλάδα: 362 από τα 386 περιστατικά αφορούν την Ορθόδοξη Εκκλησία

Η δημοσιοποίηση της επίσημης «Έκθεσης για τα Περιστατικά εις βάρος χώρων θρησκευτικής σημασίας στην Ελλάδα» για το έτος 2025 από τη Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων φέρνει στο φως μια πραγματικότητα που υπερβαίνει τη στατιστική καταγραφή.

Σε σύνολο 386 καταγεγραμμένων περιστατικών πανελλαδικά, τα 362 —ποσοστό 93,78%— αφορούν την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος.

Πρόκειται για μια συντριπτική αναλογία, η οποία καθιστά τους ορθόδοξους χώρους λατρείας τον κύριο αποδέκτη των καταγεγραμμένων παραβατικών ενεργειών κατά χώρων θρησκευτικής σημασίας το 2025.

Η εικόνα αποκτά πρόσθετη βαρύτητα αν ληφθεί υπόψη ότι στην ελληνική επικράτεια υπάρχουν 9.833 ενοριακοί και μοναστηριακοί ναοί, αρκετοί από τους οποίους βρίσκονται σε μικρούς οικισμούς, στην ύπαιθρο και σε περιοχές όπου η συνεχής επιτήρηση είναι αντικειμενικά δυσχερής.

Από τις κλοπές και τις διαρρήξεις μέχρι τις βεβηλώσεις

Πίσω από τον συνολικό αριθμό βρίσκεται ένα ευρύ φάσμα περιστατικών.

Η επίσημη Έκθεση αναφέρεται κυρίως σε διαρρήξεις και κλοπές χρημάτων από παγκάρια, καταγράφοντας παράλληλα βανδαλισμούς, βεβηλώσεις, συλήσεις τάφων, απόπειρες εμπρησμού, βλασφημίες, καθώς και περιστατικά που χαρακτηρίζονται ως χριστιανοφοβικού χαρακτήρα.

Η διάκριση έχει σημασία. Δεν μπορεί να αποδοθεί συλλήβδην θρησκευτικό κίνητρο στο σύνολο των 362 περιστατικών. Η μεγάλη συγκέντρωση συμβάντων στους ορθόδοξους χώρους συνδέεται επίσης με τον πολύ μεγάλο αριθμό ναών και άλλων εκκλησιαστικών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα.

Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ζήτημα προστασίας τους.

Κάθε εκκλησία, εξωκλήσι, μονή ή κοιμητήριο αποτελεί ταυτόχρονα χώρο λατρείας, φορέα συλλογικής μνήμης και, σε πολλές περιπτώσεις, τμήμα της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς ενός τόπου.

Το 53% των δραστών παραμένει άγνωστο

Ένα δεύτερο στοιχείο της Έκθεσης εντείνει τον προβληματισμό.

Από το σύνολο των 386 περιστατικών του 2025, το 47% έχει εξιχνιαστεί, ενώ για το 53% οι δράστες παραμένουν άγνωστοι.

Το δεδομένο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την πρόληψη και την επιτήρηση, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένους χώρους λατρείας και μνημεία που είναι πρακτικά αδύνατον να φυλάσσονται σε μόνιμη βάση.

Το ζήτημα επομένως δεν είναι μόνο πόσα περιστατικά καταγράφονται, αλλά πόσα μπορούν να προληφθούν και πόσα τελικά εξιχνιάζονται.

Η διεθνής εικόνα: 388 εκατομμύρια Χριστιανοί υπό πίεση

Η ελληνική πραγματικότητα πρέπει να διαχωρίζεται μεθοδολογικά από τη διεθνή καταγραφή διώξεων ανθρώπων εξαιτίας της πίστης τους. Ωστόσο, η παγκόσμια εικόνα προσφέρει ένα κρίσιμο πλαίσιο για την κατανόηση της σημασίας που αποκτά σήμερα η θρησκευτική ελευθερία.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Διώξεων Χριστιανών 2026 (World Watch List), περισσότεροι από 388 εκατομμύρια Χριστιανοί βρίσκονται αντιμέτωποι με υψηλά επίπεδα διώξεων και διακρίσεων — περίπου ένας στους επτά Χριστιανούς παγκοσμίως.

Κατά την περίοδο αναφοράς, από την 1η Οκτωβρίου 2024 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025, καταγράφηκαν 4.849 Χριστιανοί που δολοφονήθηκαν για λόγους συνδεόμενους με την πίστη τους.

Ο αριθμός αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε περίπου 13 ανθρώπους κάθε ημέρα.

Παράλληλα καταγράφηκαν 3.632 εκκλησίες που έγιναν στόχος επιθέσεων και 4.712 συλλήψεις ή κρατήσεις Χριστιανών.

Νιγηρία: το επίκεντρο της αιματηρής βίας

Ιδιαίτερα δραματική είναι η κατάσταση στην Υποσαχάρια Αφρική.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δείκτη, 4.491 από τους καταγεγραμμένους θανάτους εντοπίζονται στην περιοχή, ενώ μόνο στη Νιγηρία καταγράφηκαν 3.490 δολοφονίες Χριστιανών.

Η Νιγηρία συγκεντρώνει έτσι περίπου το 70% των καταγεγραμμένων δολοφονιών παγκοσμίως.

Η κατάσταση εκεί είναι σύνθετη, καθώς συνυπάρχουν τρομοκρατικές οργανώσεις, ένοπλες συγκρούσεις, διακοινοτικές αντιπαραθέσεις, εγκληματικότητα και συγκρούσεις γύρω από γη και φυσικούς πόρους. Για τον λόγο αυτό, η θρησκευτική παράμετρος δεν πρέπει να εξετάζεται αποκομμένη από το συνολικό περιβάλλον ασφάλειας.

Από τη Συρία μέχρι την Κίνα και την Ινδία

Ο Παγκόσμιος Δείκτης καταγράφει διαφορετικές μορφές πίεσης ανά περιοχή.

Στη Συρία, οι χριστιανικές κοινότητες εξακολουθούν να λειτουργούν μέσα σε ένα εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον και υπό την απειλή εξτρεμιστικών οργανώσεων.

Στην Ινδία, η συζήτηση επικεντρώνεται μεταξύ άλλων στους νόμους κατά των μεταστροφών και στις συλλήψεις κληρικών και πιστών.

Στην Κίνα, το πρόβλημα εμφανίζεται περισσότερο μέσα από τον αυστηρό κρατικό έλεγχο της θρησκευτικής δραστηριότητας και της διαδικτυακής παρουσίας των θρησκευτικών κοινοτήτων.

Στην Αλγερία, οι περιορισμοί στη λειτουργία προτεσταντικών εκκλησιών έχουν οδηγήσει σημαντικό τμήμα της χριστιανικής κοινότητας σε θρησκευτική απομόνωση.

Οι διαφορετικές αυτές περιπτώσεις δείχνουν ότι η δίωξη δεν έχει μία ενιαία μορφή. Μπορεί να εκδηλώνεται ως φυσική βία, τρομοκρατία και δολοφονίες, αλλά και ως διοικητική πίεση, απαγορεύσεις, συλλήψεις ή περιορισμός της δυνατότητας οργανωμένης λατρείας.

Κοσσυφοπέδιο: η θρησκεία συναντά την ιστορία και τη γεωπολιτική

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την έννοια της γεωθρησκείας παρουσιάζει το Κοσσυφοπέδιο και τα Μετόχια, όπου η θρησκευτική κληρονομιά συνδέεται άμεσα με τη σερβική ιστορική παρουσία και την πολύπλοκη μεταπολεμική πραγματικότητα της περιοχής.

Η Επισκοπή Ράσκας και Πριζρένης έχει καταγγείλει συνεχιζόμενες πιέσεις σε βάρος της σερβικής ορθόδοξης κοινότητας και προβλήματα γύρω από την προστασία ιστορικών μοναστηριών και χώρων λατρείας.

Μεταξύ άλλων, έχει αναφερθεί σε παραβιάσεις ζωνών ειδικής προστασίας κοντά στη Σκήτη του Αγίου Πέτρου της Κορίσκα, στη Μονή της Παναγίας του Χβοστάν και στη Μονή Γκρατσάνιτσα.

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί η ιστορική Μονή Βισόκι Ντέτσανι, γύρω από την οποία έχουν κατά καιρούς ανακύψει αντιπαραθέσεις για έργα και δραστηριότητες εντός της προστατευόμενης ζώνης. Η συνεχιζόμενη παρουσία της KFOR γύρω από τη Μονή αντιμετωπίζεται από τη σερβική εκκλησιαστική πλευρά ως σημαντική εγγύηση ασφαλείας.

Η Επισκοπή έχει αναφερθεί επίσης σε παρεμπόδιση πρόσβασης στην εκκλησία του Σωτήρος Χριστού στην Πρίστινα και σε άλλα περιστατικά που, σύμφωνα με την ίδια, εντείνουν το αίσθημα ανασφάλειας των Σέρβων Ορθοδόξων.

Η περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου είναι χαρακτηριστική επειδή ένας θρησκευτικός χώρος δεν λειτουργεί μόνο ως τόπος προσευχής. Μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί μνημείο, ιστορικό τεκμήριο, σημείο εθνικής αναφοράς και αντικείμενο διεθνούς προστασίας.

Εδώ ακριβώς η θρησκεία συναντά τη γεωπολιτική.

Τα Βαλκάνια και ο κίνδυνος της θρησκευτικής εργαλειοποίησης

Στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου οι μνήμες των συγκρούσεων της δεκαετίας του 1990 παραμένουν ενεργές, η θρησκεία συχνά αλληλεπικαλύπτεται με την εθνική ταυτότητα.

Ορθοδοξία, Ισλάμ και Καθολικισμός δεν αποτελούν μόνο θρησκευτικές αναφορές. Σε συγκεκριμένα ιστορικά και πολιτικά περιβάλλοντα συνδέθηκαν με εθνικές κοινότητες, εδαφικές διεκδικήσεις και ανταγωνιστικές αφηγήσεις για το παρελθόν.

Αυτό καθιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη κάθε προσπάθεια εργαλειοποίησης της πίστης.

Παράλληλα, η παρουσία βίαιων εξτρεμιστικών δικτύων στα Βαλκάνια έχει απασχολήσει επί δεκαετίες τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας, ιδιαίτερα μετά τη μετάβαση πολιτών από χώρες της περιοχής προς τα πεδία μάχης της Συρίας και του Ιράκ.

Η ύπαρξη τέτοιων δικτύων, ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέεται με τις μουσουλμανικές κοινότητες των Βαλκανίων συνολικά. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της βίαιης ριζοσπαστικοποίησης προϋποθέτει ακριβώς αυτή τη διάκριση: απομόνωση των εξτρεμιστικών μηχανισμών χωρίς συλλογική στοχοποίηση θρησκευτικών ή εθνοτικών πληθυσμών.

Η ελληνική διάσταση και η Θράκη

Για την Ελλάδα το ζήτημα αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της άμεσης γειτνίασης με τα Βαλκάνια, την Τουρκία και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερα στη Θράκη, όπου συνυπάρχουν επί δεκαετίες διαφορετικές θρησκευτικές και πολιτισμικές ταυτότητες, η προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας πρέπει να λειτουργεί προς όλες τις κατευθύνσεις.

Η προστασία ορθόδοξων ναών και μνημείων, η ελεύθερη λειτουργία των μουσουλμανικών χώρων λατρείας και ο σεβασμός των ιδιαίτερων θρησκευτικών παραδόσεων αποτελούν διαφορετικές όψεις της ίδιας συνταγματικής αρχής.

Ταυτόχρονα, η θρησκευτική ελευθερία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως κάλυψη για την προώθηση της βίας ή για την εξιδανίκευση τρομοκρατικών οργανώσεων. Η διάκριση μεταξύ θρησκευτικής έκφρασης, πολιτικής τοποθέτησης και υποστήριξης βίαιου εξτρεμισμού είναι απαραίτητη τόσο για τη δημόσια συζήτηση όσο και για τη θεσμική αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων.

Η μεγαλύτερη προστασία απέναντι στη ριζοσπαστικοποίηση δεν βρίσκεται στη συλλογική καχυποψία, αλλά στην εφαρμογή του νόμου, στη διαφάνεια, στην κοινωνική ένταξη, στην εκπαίδευση και στη συνεργασία με τις ίδιες τις θρησκευτικές κοινότητες.

Η Θράκη ως θετική εξαίρεση

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η περίπτωση της Θράκης, μιας περιοχής όπου η θρησκευτική ταυτότητα έχει αυξημένο ιστορικό και γεωπολιτικό βάρος, αλλά τα καταγεγραμμένα περιστατικά σε βάρος χώρων λατρείας παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένα. Ήδη η επίσημη Έκθεση για το 2024 είχε αναδείξει τη Θράκη ως περιοχή με πολύ χαμηλή καταγραφή συμβάντων, παρά την καθημερινή συνύπαρξη Ορθοδόξων και μελών της Μουσουλμανικής Μειονότητας. Η εικόνα αυτή έχει ιδιαίτερη αξία για τη συζήτηση περί «γεωθρησκείας»: αποδεικνύει ότι η συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών ταυτοτήτων δεν συνεπάγεται από μόνη της σύγκρουση. Αντίθετα, η κοινωνική εγγύτητα, η θεσμική προστασία και η αμοιβαία αποδοχή των χώρων λατρείας μπορούν να λειτουργήσουν ως παράγοντες σταθερότητας. Έτσι, η Θράκη μπορεί να εξεταστεί όχι μόνο ως ευαίσθητη γεωπολιτικά περιοχή, αλλά και ως ένα ενδιαφέρον ελληνικό παράδειγμα όπου η θρησκευτική πολυμορφία συνυπάρχει με χαμηλή καταγεγραμμένη παραβατικότητα εις βάρος θρησκευτικών χώρων.

Η προστασία των χώρων λατρείας είναι ζήτημα δημοκρατίας

Τα 362 περιστατικά που αφορούν την Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελλάδα, οι διεθνείς καταγραφές εκατομμυρίων Χριστιανών που υφίστανται υψηλά επίπεδα δίωξης και οι συνεχιζόμενες εντάσεις γύρω από ορθόδοξους χώρους στο Κοσσυφοπέδιο δεν είναι φαινόμενα που μπορούν να εξισωθούν ή να αποδοθούν σε μία κοινή αιτία.

Συνθέτουν, όμως, διαφορετικές όψεις ενός μεγαλύτερου ζητήματος: της προστασίας της θρησκευτικής ελευθερίας σε μια περίοδο κατά την οποία η πίστη επανέρχεται ως σημαντική παράμετρος διεθνών και περιφερειακών εξελίξεων.

Η γεωθρησκεία δεν αφορά έναν υποτιθέμενο αναπόφευκτο «πόλεμο θρησκειών». Αφορά την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο θρησκευτικές ταυτότητες, ιστορικές μνήμες, εθνικά αφηγήματα και γεωπολιτικά συμφέροντα μπορούν να συναντηθούν στον ίδιο χώρο.

Και ακριβώς γι’ αυτό η απάντηση μιας δημοκρατικής Πολιτείας πρέπει να είναι σαφής: προστασία κάθε χώρου λατρείας, μηδενική ανοχή στη θρησκευτική βία, προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και αποφασιστική αντιμετώπιση κάθε μορφής βίαιου εξτρεμισμού, ανεξαρτήτως του ιδεολογικού ή θρησκευτικού μανδύα που χρησιμοποιεί.