Αλεβίτες – Μπεκτασήδες: Η θρησκευτική ταυτότητα στο στόχαστρο των Εγκαθέτων του Προξενείου

Η Θρησκευτική Ταυτότητα των Αλεβιτών της Θράκης στο Στόχαστρο: Η Αυθεντική Παράδοση ενάντια στην «Επιβεβλημένη» 

Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης

Η θρησκευτική ταυτότητα των Αλεβιτών–Μπεκτασήδων στη Θράκη βρίσκεται υπό συστηματική πίεση και προσπάθεια αφομοίωσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η σύγκρουση ανάμεσα στη αυθεντική παράδοση, που εκφράζεται μέσα από τις εκδηλώσεις μνήμης του Σεγίτ Αλή Σουλτάν και στην παραποιημένη προσέγγιση του SECEK

Οι εκδηλώσεις του SEÇEK δεν αποτελούν ένα ακόμη πολιτιστικό πρόγραμμα. Για την κοινότητα των Αλεβιτών – Μπεκτασήδων της Θράκης, το περιεχόμενο και ο χαρακτήρας τους εγείρουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τον σεβασμό της ιδιαίτερης θρησκευτικής τους ταυτότητας και της ιστορικής τους παράδοσης.

Το ίδιο το πρόγραμμα των εκδηλώσεων αναδεικνύει αυτή την αντίθεση. Μεβλίδ, προσευχή της Παρασκευής (Cuma Namazı), συναυλίες και αγώνες πάλης περιλαμβάνονται στις δράσεις, ενώ απουσιάζουν στοιχεία που θεωρούνται θεμελιώδη για την αλεβίτικη – μπεκτασίδικη θρησκευτική παράδοση:το Cem, το Semah, τα nefes και η παρουσία του Dede.

Για τους Αλεβίτες – Μπεκτασήδες, τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν απλώς πολιτιστικές ή λαογραφικές αναφορές. Συνδέονται με τον πυρήνα της θρησκευτικής τους έκφρασης: την πνευματική καθοδήγηση του Dede, τη συλλογική τελετουργία του Cem, τα nefes και το Semah, καθώς και την ισότιμη συμμετοχή ανδρών και γυναικών στη θρησκευτική ζωή. Αποτελούν, επομένως, βασικά γνωρίσματα μιας ιδιαίτερης θρησκευτικής ταυτότητας, η οποία διαφοροποιείται από τη σουνιτική λατρευτική πρακτική.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η χρονική σύμπτωση των εκδηλώσεων του SEÇEK με τις παραδοσιακές θρησκευτικές συνάξεις στη Ρούσσα και στο ύψωμα Χίλια. Η ταυτόχρονη διοργάνωση των εκδηλώσεων φανερώνει ότι η δημιουργία ενός παράλληλου πλαισίου εκδηλώσεων, στις ίδιες ημερομηνίες και με ύποπτη χρηματοδότηση λόγω των μεγάλων χρηματικών ποσών που δαπανούνται, δεν αποτελεί μια αθώα και ουδέτερη επιλογή, αλλά έχει ως σκοπό να αποδυναμώσει την ιστορική σημασία των παραδοσιακών θρησκευτικών συνάξεων στη Ρούσσα και στα Χίλια.

Είναι γνωστό τοις πάσι πως πίσω από αυτή την πρακτική βρίσκεται μια ευρύτερη στρατηγική του Τουρκικού Προξενείου Κομοτηνής, με στόχο την αποδυνάμωση της ιδιαίτερης αλεβίτικης – μπεκτασίδικης ταυτότητας και τη σταδιακή ενσωμάτωσή της σε ένα ευρύτερο σουνιτικό θρησκευτικό πλαίσιο.

Την ίδια ώρα, εντύπωση προκαλεί η κριτική που ασκείται από τα μισθοδοτούμενα φερέφωνα του Προξενείου για την παρουσία της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού κ. Σοφίας Ζαχαράκη, στις εκδηλώσεις στη Ρούσσα. Οι επικριτές της παρουσίας της υποστηρίζουν ότι πρόκειται για προσπάθεια ενίσχυσης της παρουσίας της Αθήνας σε ζητήματα που αφορούν την ιστορική και θρησκευτική κληρονομιά της μουσουλμανικής μειονότητας.

Η αυθάδης αυτή επιχειρηματολογία προκαλεί, από την άλλη πλευρά, έκπληξη, καθώς η Ρούσσα βρίσκεται εντός της ελληνικής επικράτειας και η παρουσία της ελληνικής Πολιτείας σε εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται σε ελληνικό έδαφος αποτελεί θεσμικά απολύτως φυσιολογική πρακτική. Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι γιατί εκπροσωπείται η ελληνική Πολιτεία, αλλά γιατί μια τέτοια παρουσία επιχειρείται να ερμηνευθεί ως παρέμβαση σε μια περιοχή που αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής επικράτειας.

Την ίδια στιγμή, οι εγκάθετοι και τα ενεργούμενα του Προξενείου δεν επιδεικνύουν την αντίστοιχη ευαισθησία απέναντι στις συχνές επισκέψεις προσώπων από την Τουρκία στη Θράκη, ακόμη και όταν πρόκειται για πολιτικά ή κοινωνικά πρόσωπα που συνδέονται με ακραίους φασιστικούς χώρους.

Έτσι, επιστρέφεται η κατηγορία στους συγκεκριμένους αχυρανθρώπους του Προξενείου, οι οποίοι επιχειρούν να καλλιεργήσουν τον «διχασμό» με τις ενέργειές τους.

Πέρα, όμως, από τον πόλεμο που δέχονται οι εκδηλώσεις στη Ρούσσα και στο ύψωμα Χίλια, υπάρχει ένα ουσιαστικό ζήτημα που δεν μπορεί να παρακαμφθεί: η ιστορική και θρησκευτική σημασία της Ρούσσας και του υψώματος Χίλια.

Οι δύο αυτοί τόποι δεν αποτελούν απλώς χώρους διοργάνωσης εκδηλώσεων. Για την αλεβίτικη – μπεκτασίδικη κοινότητα αποτελούν σημεία ιστορικής μνήμης, λατρείας και θρησκευτικής συνέχειας. Εκεί συμπυκνώνεται μια παράδοση που μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά και εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο της συλλογικής ταυτότητας των Αλεβιτών – Μπεκτασήδων της Θράκης.

Μια παράδοση που προϋποθέτει σεβασμό στη θρησκευτική ουσία της, στα ιδιαίτερα τελετουργικά της στοιχεία, στους ανθρώπους που τη διακονούν και, κυρίως, στους ιστορικούς τόπους στους οποίους αυτή διατηρήθηκε ζωντανή.

Πηγή: RodopiPress

Σχόλιο Σύνταξης: Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μια αντιπαράθεση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές διοργανώσεις, αλλά το κατά πόσο μια ιστορική θρησκευτική κοινότητα μπορεί να διατηρήσει αναλλοίωτα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της χωρίς εξωτερικές παρεμβάσεις ή πιέσεις προς ομογενοποίηση. Ο σεβασμός της θρησκευτικής ελευθερίας δεν εξαντλείται στην αναγνώριση της ύπαρξης μιας κοινότητας, αλλά προϋποθέτει την προστασία των τελετουργιών, της πνευματικής της παράδοσης και των ιστορικών τόπων λατρείας που συγκροτούν την ταυτότητά της. Υπό αυτό το πρίσμα, η Ρούσσα και το ύψωμα Χίλια δεν αποτελούν απλώς χώρους εκδηλώσεων, αλλά ζωντανά σημεία αναφοράς της αλεβίτικης – μπεκτασίδικης παρουσίας στη Θράκη, των οποίων η ιστορική και θρησκευτική φυσιογνωμία αξίζει να διαφυλαχθεί με σεβασμό και χωρίς αλλοιώσεις.