Γεωπολιτική Σκακιέρα και η «Εκ του Ασφαλούς» Στρατηγική: Η Σύγκρουση των Αφηγημάτων

 

• 
  
  

Στην τρέχουσα συγκυρία της αναδιάταξης των δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, γινόμαστε μάρτυρες μιας κλασικής σύγκρουσης αφηγημάτων. Από τη μία, η ανάλυση ενός Έλληνα αποστράτου στα εγχώρια μέσα ενημέρωσης παρουσιάζει την επιστροφή των τουρκικών δυνάμεων στον Έβρο ως μια άμεση, απειλητική μεταβολή του ισοζυγίου. Από την άλλη, ο Τούρκος Υπουργός Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, δηλώνει με νόημα πως «δεν αποχωρούμε ακόμα», επιδιώκοντας να συντηρήσει την εικόνα της Τουρκίας ως περιφερειακού ηγεμόνα που δεν υποχωρεί υπό πίεση.

Η Παγίδα της Μονοδιάστατης Ανάλυσης

Η προσέγγιση του Έλληνα αποστράτου εστιάζει στην τακτική μετακίνηση μονάδων (rotation) και στην επιστροφή δύο ταξιαρχιών, συνδέοντάς τες άμεσα με τον «Εθνικό Όρκο» της Άγκυρας. Ενώ η πληροφορία έχει στρατιωτική αξία, ο τρόπος που παρουσιάζεται αναδεικνύει το πρόβλημα της δημοσιολογίας των αποστράτων: την τάση να απομονώνουν στρατιωτικά γεγονότα από το ευρύτερο πολιτικό και διπλωματικό πλαίσιο.

Όταν ένας απόστρατος αναλύει «εκ του ασφαλούς», έχει την πολυτέλεια να αγνοεί τις εσωτερικές ισορροπίες της Τουρκίας ή τις διεθνείς πιέσεις που αναγκάζουν τον Γκιουλέρ να κάνει αντιφατικές δηλώσεις. Για τον απόστρατο, η κίνηση στον χάρτη είναι «απειλή»· για τον εν ενεργεία στρατιωτικό και πολιτικό, είναι μια σύνθετη εξίσωση κόστους-οφέλους.

Η Σύγκρουση: Φόβος vs Κυριαρχία

Η σύγκρουση των δύο πηγών είναι στην πραγματικότητα μια σύγκρουση επιδιώξεων:

1. Ο Έλληνας Απόστρατος επιδιώκει να αφυπνίσει (ή να ανησυχήσει) το κοινό, προβάλλοντας την εικόνα μιας Ελλάδας που «περικυκλώνεται» από έμπειρες τουρκικές μονάδες. Η κριτική εδώ έγκειται στο ότι η ανάλυση συχνά σταματά στην καταγραφή του κινδύνου, χωρίς να συνυπολογίζει την αποτρεπτική ισχύ της ίδιας της χώρας, δημιουργώντας ένα κλίμα ηττοπάθειας ή ανασφάλειας.

2. Ο Τούρκος Αξιωματούχος χρησιμοποιεί τη ρητορική της «μη αποχώρησης» για να καθησυχάσει το εγχώριο εθνικιστικό ακροατήριο και να στείλει μήνυμα ισχύος στη Δαμασκό. Στην πραγματικότητα, η σταδιακή απόσυρση δυνάμεων προς τον Έβρο μπορεί να συμβαίνει ήδη, αλλά η επίσημη Άγκυρα δεν θα το παραδεχόταν ποτέ ως «υποχώρηση», παρά μόνο ως «αναδιάταξη νικηφόρων δυνάμεων».

Συμπέρασμα: Η Ευθύνη του Δημόσιου Λόγου

Η περίπτωση αυτή υπογραμμίζει τον κίνδυνο της «τηλε-στρατηγικής». Οι απόστρατοι, στερούμενοι πλέον της ευθύνης της υπογραφής και της διαχείρισης της κρίσης σε πραγματικό χρόνο, τείνουν να υιοθετούν την πιο ακραία ερμηνεία των γεγονότων. Η κριτική τους, αν και τεχνικά καταρτισμένη, πάσχει συχνά από μια στρατηγική μυωπία που βλέπει μόνο στρατιώτες και όχι τη μεγάλη εικόνα της γεωπολιτικής οικονομίας και των διεθνών δικτύων.

Για τον πολίτη και τον δημοσιογράφο, το ζητούμενο δεν είναι να διαλέξει ανάμεσα στον «φόβο» του αποστράτου και την «αλαζονεία» του Γκιουλέρ. Το ζητούμενο είναι να κατανοήσει ότι και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν την πληροφορία ως εργαλείο: ο ένας για να παραμείνει σχετικός στον δημόσιο διάλογο και ο άλλος για να εξυπηρετήσει την εθνική του προπαγάνδα.

Η αλήθεια βρίσκεται συνήθως στη μέση: η Τουρκία όντως απελευθερώνει δυνάμεις από τη Συρία, αλλά η μετακίνησή τους στον Έβρο είναι μέρος μιας ευρύτερης, μακροπρόθεσμης αναδιάταξης και όχι απαραίτητα το προοίμιο μιας άμεσης σύρραξης.