Συμπόσιο Κοτζάελι: Οι θέσεις Χουσεΐνογλου και η αλήθεια για τη Θράκη

 

• Στο 5ο Διεθνές Συμπόσιο στο Κοτζάελι η Μουσουλμανική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης – Οι θέσεις Χουσεΐνογλου, ο αντίλογος και η πραγματικότητα της περιοχής

Γράφει ο Νίκος Αρβανίτης

ΚΟΤΖΑΕΛΙ (ΤΟΥΡΚΙΑ) | Με ευρεία συμμετοχή ακαδημαϊκών, θρησκευτικών παραγόντων, εκπροσώπων διεθνών οργανώσεων και ερευνητών από περισσότερες από 15 χώρες, πραγματοποιήθηκε στην Κοτζάελι της Τουρκίας, από τις 8 έως τις 10 Μαΐου 2026, το 5ο Διεθνές Συμπόσιο Ισλαμικού Πολιτισμού και Πολιτισμού με κεντρικό θέμα τις «Μουσουλμανικές Μειονότητες».

Το συμπόσιο συνδιοργανώθηκε από την İHH İnsani Yardım Vakfı, το Kocaeli Üniversitesi και τη Θεολογική Σχολή του πανεπιστημίου, με τη συνεργασία πλήθους οργανισμών, ιδρυμάτων και φορέων. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, αντικειμενικός στόχος της τριήμερης επιστημονικής συνάντησης ήταν η ανάδειξη των νομικών, κοινωνικών, ψυχολογικών και θεολογικών ζητημάτων που αντιμετωπίζουν μουσουλμανικές κοινότητες οι οποίες ζουν ως μειονότητες σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών πραγματοποιήθηκαν δέκα θεματικές συνεδρίες και πάνελ με αντικείμενα που εκτείνονταν από τη θρησκευτική ταυτότητα και το διεθνές δίκαιο μέχρι την πολιτική εκπροσώπηση, την ισλαμοφοβία, τη μετανάστευση και τις δομές οργάνωσης μουσουλμανικών κοινοτήτων στη Δύση. Στις εργασίες συμμετείχαν στελέχη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Φετβά και Έρευνας (Avrupa Fetva ve Araştırma Konseyi), πανεπιστημιακοί από τη Βρετανία, τη Ρωσία, τη Μαλαισία και τις ΗΠΑ, καθώς και εκπρόσωποι οργανώσεων από το Κασμίρ, την Αρακανία (Μιανμάρ), το Πατανί και το Μιντανάο. Στην εναρκτήρια εκδήλωση μίλησε ο πρώην ειδικός εκπρόσωπος του ΟΑΣΕ για την καταπολέμηση των ισλαμοφοβικών εγκλημάτων μίσους, καθηγητής Μπουλέντ Σενάι (Bülent Şenay).

Η αναλυτική παρέμβαση του Αλί Χουσεΐνογλου

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την περιοχή μας παρουσίασε η δεύτερη συνεδρία της δεύτερης ημέρας με τίτλο «Μουσουλμανικές Μειονότητες στον Σύγχρονο Κόσμο». Κεντρικός ομιλητής ήταν ο αναπληρωτής καθηγητής Αλί Χουσεΐνογλου (Ali Hüseyinoğlu) από το Ινστιτούτο Βαλκανικών Ερευνών του Trakya Üniversitesi, με θέμα: «Η Μουσουλμανική Τουρκική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης: Το Παράδειγμα της Ελλάδας».

Ο Δρ. Χουσεΐνογλου, με καταγωγή από την Κομοτηνή, αφιέρωσε την τοποθέτησή του στην ιστορική εξέλιξη, το νομικό καθεστώς και τις σύγχρονες θρησκευτικές και κοινωνικές προκλήσεις της μειονότητας, αναπτύσσοντας την επιχειρηματολογία του σε πέντε βασικούς άξονες:

1. Ιστορικό και Νομικό Πλαίσιο

• Ιστορικό Βάθος & Επέκταση: Τόνισε ότι η ισλαμική παρουσία στην Ελλάδα είναι μια πολύ παλιά πραγματικότητα σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η σταδιακή επέκταση των συνόρων του ελληνικού κράτους από το 1830 και μετά σήμαινε την ενσωμάτωση μουσουλμανικών πληθυσμών, για τους οποίους υπογράφηκαν διμερείς συμφωνίες (όπως η Συμφωνία της Κωνσταντινούπολης το 1881 και της Αθήνας το 1913), οι οποίες παρείχαν μεν κάποιες θρησκευτικές ελευθερίες, αλλά μερικές.

• Η Αφετηρία της Μειονότητας (1923): Υπογράμμισε ότι η επίσημη έναρξη της παρουσίας των Μουσουλμάνων της Δυτικής Θράκης ως «επίσημης μειονότητας» καθορίζεται από τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923).

• Το Ζήτημα της Ταυτότητας: Επισήμανε ότι πρόκειται για τη μόνη επίσημα αναγνωρισμένη μειονότητα στην Ελλάδα. Σημείωσε τη διαφοροποίηση στην ορολογία, αναφέροντας ότι ο ίδιος χρησιμοποιεί τον όρο «Μουσουλμανική Τουρκική Μειονότητα» επειδή το θέμα εμπεριέχει τόσο τη θρησκευτική όσο και την εθνική διάσταση, παρά το γεγονός ότι η ελληνική πλευρά τις τελευταίες δεκαετίες εμμένει αποκλειστικά στον θρησκευτικό προσδιορισμό.

• Δημογραφικά Στοιχεία: Ανέφερε ότι το 1923 ο πληθυσμός της μειονότητας στη Θράκη ήταν περίπου 120.000, ενώ σήμερα υπολογίζεται γύρω στις 150.000, παρουσιάζοντας μια μικρή αλλά σταθερή αύξηση, σε αντίθεση με άλλους μουσουλμανικούς πληθυσμούς (όπως οι Αλβανοί Μουσουλμάνοι της Θεσπρωτίας/Τσαμουριάς), που εγκατέλειψαν τις εστίες τους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

2. Το Ζήτημα των Μουφτειών (Διπλή Εκπροσώπηση)

• Απουσία Ανώτατης Μουφτείας: Εξήγησε ότι στην Ελλάδα, σε αντίθεση με τη Βουλγαρία, δεν υπήρξε ποτέ θεσμός «Αρχιμουφτή» (Başmüftülük), καθώς μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών ο μικρός όγκος της μειονότητας που παρέμεινε στη Θράκη καλυπτόταν επαρκώς από τις τοπικές Μουφτείες.

• Η Ρήξη του 1985/1990: Μέχρι το 1985, η επιλογή του Μουφτή γινόταν μέσω μιας λίστας προσώπων που πρότειναν οι ηγέτες της κοινότητας και ενέκρινε ο Νομάρχης, χωρίς να δημιουργούνται προβλήματα. Η κατάσταση άλλαξε το 1985 με τον θάνατο του τότε Μουφτή και τη θέσπιση του νόμου του 1990, βάσει του οποίου το ελληνικό κράτος άρχισε να διορίζει τους Μουφτήδες.

• Το Σημερινό Καθεστώς: Αυτό οδήγησε σε ένα καθεστώς «διπλής κεφαλής». Σήμερα υπάρχουν συνολικά 5 γραφεία Μουφτειών (δύο στην Κομοτηνή, δύο στην Ξάνθη και ένα στο Διδυμότειχο):

  • Οι Διορισμένοι Μουφτήδες: Αναγνωρίζονται ως επίσημοι θρησκευτικοί ηγέτες από την ελληνική πολιτεία, αλλά δεν αναγνωρίζονται από τη μεγάλη πλειονότητα της μειονότητας ούτε από την Τουρκία. Ο Δρ. Χουσέινογλου ανέφερε χαρακτηριστικά ότι οι διορισμένοι μουφτήδες συχνά δεν μπορούν να ηγηθούν της προσευχής (να γίνουν ιμάμηδες) σε πολλά τζαμιά, επειδή ο κόσμος τους βλέπει ως «κρατικούς υπαλλήλους».

  • Οι Εκλεγμένοι Μουφτήδες: Εκλέγονται από την ίδια τη μειονότητα, αναγνωρίζονται από αυτήν και την Τουρκία, αλλά στερούνται οποιασδήποτε νόμιμης και διοικητικής ισχύος ενώπιον των ελληνικών αρχών.

3. Διαχείριση Βακουφίων και Περιουσιολόγιο

• Οικονομική και Κοινωνική Σημασία: Τόνισε ότι στα κέντρα της Κομοτηνής και της Ξάνθης υπάρχουν βακουφικές περιουσίες (ακίνητα) αξίας εκατομμυρίων ευρώ, των οποίων τα έσοδα προορίζονται για τις ανάγκες της κοινότητας.

• Διορισμένες Επιτροπές: Από την περίοδο της Χούντας των Συνταγματαρχών (1967) μέχρι και σήμερα, οι διοικήσεις των βακουφικών επιτροπών διορίζονται από το κράτος. Ο ομιλητής επέκρινε αυτό το καθεστώς, εξηγώντας ότι οι διορισμένοι λογοδοτούν στο κράτος και όχι στην κοινότητα, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα διαφάνειας και να μην είναι ξεκάθαρο πόση από την αρχική περιουσία έχει διασωθεί.

• Αδράνεια της Νομοθεσίας: Ανέφερε ότι παρόλο που ψηφίστηκε νόμος για τις εκλογές των βακουφικών επιτροπών το 2008, αυτός δεν εφαρμόστηκε ποτέ στην πράξη, γεγονός που αποδεικνύει, κατά τη γνώμη του, την έλλειψη ειλικρίνειας από την πλευρά της Αθήνας.

4. Τζαμιά, Λατρεία και Θρησκευτική Εκπαίδευση

• Ελευθερία Λατρείας: Σημέωσε ως θετικό ότι η Θράκη δεν γνώρισε κομμουνιστικό καθεστώς, επομένως τα τζαμιά δεν έκλεισαν ποτέ και η στερεοφωνική ανάκρουση του Αζάν (κάλεσμα για προσευχή) γίνεται κανονικά 5 φορές την ημέρα. Υπάρχουν περίπου 300 ενεργά τζαμιά στην περιοχή.

• Περιορισμοί στα Μνημεία & Μινάρεδες: Επέκρινε τη νομοθεσία που περιορίζει το ύψος των νέων μιναρέδων (από τα 16 μέτρα στα 7,5 μέτρα).

• Οθωμανικά Μνημεία εκτός Θράκης: Κατήγγειλε την πολιτική του ελληνικού κράτους να αναστηλώνει ιστορικά οθωμανικά τζαμιά εκτός Θράκης (π.χ. σε Καστοριά, Διδυμότειχο) μόνο για να χρησιμοποιηθούν ως μουσεία ή χώροι τέχνης, απορρίπτοντας συστηματικά αιτήματα της μειονότητας για έστω και μία συμβολική παραχώρηση για προσευχή κατά τη διάρκεια θρησκευτικών εορτών.

• Υποβάθμιση Μεντρεσέδων: Ανέφερε ότι οι δύο εναπομείναντες μεντρεσέδες έχουν χάσει τον αμιγώς θρησκευτικό τους χαρακτήρα και έχουν εξισωθεί με τα κοινά σχολεία, ενώ οι ώρες διδασκαλίας των τουρκικών μειώθηκαν προς όφελος των ελληνικών.

5. Ισλαμοφοβία και Ρητορική Μίσους

• Ως συντάκτης της Ευρωπαϊκής Έκθεσης για την Ισλαμοφοβία (EIR) για την Ελλάδα, σημείωσε ότι αν και οι φυσικές επιθέσεις έχουν μειωθεί, η ρητορική μίσους στα ΜΜΕ και από πολιτικούς του ακροδεξιού χώρου παραμένει έντονη.

• Έκανε ιδιαίτερη αναφορά σε βανδαλισμούς μειοντοτικών νεκροταφείων και αναγραφές συνθημάτων σε τοίχους τζαμιών (όπως το γνωστό «Καλός Τούρκος, ο νεκρός Τούρκος»).

Συμπέρασμα Εισηγητή

Ο Δρ. Χουσέινογλου κατέληξε λέγοντας ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η παντελής έλλειψη επικοινωνίας και συνεργασίας ανάμεσα στο ελληνικό κράτος και τη μειονότητα. Η νοοτροπία της Αθήνας συνοψίζεται στη φράση: «Εμείς ξέρουμε τα προβλήματά σας, αποφασίζουμε στην Αθήνα τι θα γίνει και εσείς απλώς θα το δεχτείτε στη Θράκη». Αυτή η μονομερής πολιτική, όπως είπε, κρατάει βαλτωμένα τα ίδια προβλήματα εδώ και 40-50 χρόνια.

Αντίλογος και πολιτική ανάγνωση της παρέμβασης Χουσεΐνογλου

Ωστόσο, πέρα από το πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε η τοποθέτηση του Αλί Χουσεΐνογλου, από τα ίδια τα στοιχεία και τις περιγραφές που παρέθεσε προκύπτουν και ορισμένες εμφανείς αντιφάσεις.

Ο ίδιος αναγνώρισε ότι στη Θράκη λειτουργούν περίπου 300 ενεργά τεμένη, ότι το κάλεσμα σε προσευχή (αζάν) ακούεται δημόσια πέντε φορές την ημέρα, ότι οι θρησκευτικές δομές της μειονότητας λειτουργούν κανονικά και ότι η περιοχή δεν γνώρισε ποτέ καθεστώς απαγόρευσης της λατρείας, όπως συνέβη σε άλλες βαλκανικές χώρες υπό κομμουνιστικά καθεστώτα. Τα ίδια αυτά δεδομένα, αντικειμενικά, καταδεικνύουν ένα περιβάλλον θρησκευτικής ελευθερίας και θεσμικής λειτουργίας που δύσκολα συνάδει με την εικόνα «καταπίεσης» που επιχειρήθηκε να παρουσιαστεί.

Παράλληλα, ακόμη και τα δημογραφικά στοιχεία που επικαλέστηκε — περί αύξησης του πληθυσμού της μειονότητας από περίπου 120.000 το 1923 σε περίπου 150.000 σήμερα — λειτουργούν μάλλον ως ένδειξη σταθερότητας και ευημερίας της κοινότητας παρά ως τεκμήριο συστηματικής περιθωριοποίησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ότι, παρά τη σκληρή ρητορική περί «ισλαμοφοβίας», ο ίδιος αναγκάστηκε να παραδεχθεί ότι οι φυσικές επιθέσεις έχουν περιοριστεί σημαντικά. Η καθημερινή πραγματικότητα στη Θράκη — όπου χριστιανοί και μουσουλμάνοι συνυπάρχουν επί δεκαετίες σε ένα σταθερό κοινωνικό περιβάλλον χωρίς θρησκευτικές συγκρούσεις ή φαινόμενα βίας — αποτυπώνει ένα μοντέλο συνύπαρξης που δύσκολα μπορεί να συγκριθεί με άλλες περιοχές της Ευρώπης ή της Μέσης Ανατολής.

Οι αναφορές περί «συστηματικής ρητορικής μίσους» και «ισλαμοφοβίας» εμφανίστηκαν περισσότερο ως πολιτικά και ιδεολογικά σχήματα προσαρμοσμένα στο διεθνές ακροατήριο του συμποσίου, παρά ως περιγραφή της πραγματικής καθημερινότητας στη Θράκη. Σε αρκετά σημεία της ομιλίας, η επιχειρηματολογία του Αλί Χουσεΐνογλου έδειξε να κινείται εντός της γνωστής γραμμής που προωθεί διαχρονικά η Άγκυρα για τη μειονότητα της Δυτικής Θράκης, επιχειρώντας να μεταφέρει το ζήτημα από το πεδίο της θρησκευτικής προστασίας σε αυτό της εθνικής και γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Παρά ταύτα, ακόμη και μέσα από αυτή τη ρητορική, δεν κατέστη δυνατό να αποκρυβεί η πραγματικότητα που βιώνεται καθημερινά στη Θράκη: μια περιοχή όπου η μειονότητα διαθέτει δεκάδες θεσμούς, ενεργό θρησκευτική ζωή, εκπαίδευση, πολιτική εκπροσώπηση και πλήρη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική δραστηριότητα, σε ένα πλαίσιο ειρηνικής συνύπαρξης που αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο σταθερά χαρακτηριστικά της περιοχής.

Σχόλιο Συντάκτη

Η παρουσίαση του ζητήματος της Δυτικής Θράκης σε διεθνή συμπόσια στην Τουρκία ακολουθεί συνήθως μια προδιαγεγραμμένη τροχιά, η οποία στοχεύει στη διεθνοποίηση των διεκδικήσεων της Άγκυρας και στην παρουσίαση της Ελλάδας ως χώρας που καταπιέζει θρησκευτικές ελευθερίες. Ωστόσο, η ίδια η επιχειρηματολογία του κ. Χουσεΐνογλου εμπεριέχει τα στοιχεία που την καταρρίπτουν. Όταν ένας ομιλητής παραδέχεται τη λειτουργία 300 τζαμιών, την ελεύθερη δημόσια ακρόαση του αζάν και τη δημογραφική αύξηση της κοινότητας, ουσιαστικά περιγράφει ένα καθεστώς προνομιακό σε σχέση με τις πραγματικές μειονότητες ανά τον κόσμο (π.χ. Αρακανία, Κασμίρ) που υποτίθεται ότι εξέταζε το ίδιο συνέδριο. Η Θράκη αποτελεί ευρωπαϊκό κεκτημένο ειρηνικής συμβίωσης και οι όποιες διοικητικές ή θεσμικές εκκρεμότητες επιλύονται εντός του ελληνικού και ευρωπαϊκού νομικού πλαισίου, μακριά από γεωπολιτικές σκοπιμότητες και ετεροπροσδιορισμούς.

Στοιχεία Ρεπορτάζ:

• Πηγή/Προέλευση: Πρακτικά, εισηγήσεις και οπτικοακουστικό υλικό από τη 2η Συνεδρία του 5ου Διεθνούς Συμποσίου Ισλαμικού Πολιτισμού (Κοτζάελι, Μάιος 2026). Επιμέλεια: RodopiPress Newsroom