Βόρειος Έβρος: πόσος χρόνος απομένει μέχρι να σβήσει;

 

 

Οι γεννήσεις μειώνονται, ο αγροτικός πληθυσμός γερνά, τα σχολεία και οι υπηρεσίες κλείνουν. Τα αριθμητικά δεδομένα αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα του Βόρειου Έβρου, πίσω από τις εξαγγελίες και τις επιτροπές.

Το οδοιπορικό στον Βόρειο Έβρο δεν χρειάζεται δραματοποιήσεις· η πραγματικότητα μιλά από μόνη της. Από το Ορμένιο μέχρι τα Ρίζια και από τον Άρδα έως τα χωράφια που μένουν ακαλλιέργητα, ο τόπος αποκαλύπτει μια ενιαία εικόνα: στασιμότητα, εγκατάλειψη και απουσία προοπτικής.

Η «πύλη» της χώρας στο Ορμένιο, με λιμνάζοντα νερά, γκρίζο τσιμέντο και τη φθαρμένη επιγραφή «ΕΛΛΑΣ – HELLAS», θυμίζει περισσότερο εγκαταλελειμμένο βιομηχανικό χώρο παρά σύνορο ευρωπαϊκού κράτους. Έναν χρόνο μετά το πλήρες Σένγκεν, η υποσχόμενη κινητικότητα δεν ήρθε ποτέ, όχι λόγω έλλειψης δυναμικής, αλλά λόγω έλλειψης σοβαρού σχεδιασμού.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, η αντίφαση γίνεται κραυγαλέα. Δίγλωσσες αφίσες, γιορτινά γραφιστικά και “παραμυθένια χωριά”, την ώρα που κρίσιμες υποδομές για την αγροτική και υγειονομική θωράκιση της περιοχής παραμένουν ανενεργές. Το φαίνεσθαι υπερισχύει της επιβίωσης. Το μάρκετινγκ επιχειρεί να καλύψει τη φθορά, χωρίς να την αντιμετωπίζει. Ο Άρδας κυλά ορμητικός, σχεδόν ειρωνικά ζωντανός, μέσα σε ένα τοπίο ακινησίας, ενώ τα τρακτέρ των αγροτών στα μπλόκα δεν αποτελούν πια είδηση· είναι η επανάληψη μιας αγωνίας που πνίγεται στη γραφειοκρατία.

Τα αριθμητικά δεδομένα επιβεβαιώνουν όσα βιώνουν οι κάτοικοι. Στην Περιφέρεια ΑΜ-Θ οι γεννήσεις μειώθηκαν από 6.443 το 2009 σε περίπου 4.000 το 2019, πτώση άνω του 27%, ενώ στον Βόρειο Έβρο η εικόνα είναι ακόμη πιο σκληρή, με χωριά όπου οι γεννήσεις είναι μηδενικές τα τελευταία χρόνια. Ο μέσος όρος ηλικίας των αγροτών ξεπερνά τα 60 έτη και πάνω από το 65% δεν έχει διάδοχη γενιά. Η καλλιέργεια της γης συνεχίζεται από ανάγκη και πείσμα, όχι από προοπτική. Την ίδια στιγμή, από περίπου 600 αιτήσεις στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης, μόλις δύο έχουν φτάσει σε τελικό στάδιο, αποκαλύπτοντας το χάσμα ανάμεσα στις εξαγγελίες και στην πραγματική ζωή στον τόπο.

Η καθημερινότητα συμπληρώνει την εικόνα. Σχολεία συγχωνεύονται ή κλείνουν, τραπεζικά καταστήματα λειτουργούν μία φορά την εβδομάδα ή καθόλου, ταχυδρομεία και δημόσιες υπηρεσίες αποσύρονται, ενώ η σιδηροδρομική σύνδεση περιορίζεται σε ένα δρομολόγιο ημερησίως. Για καφέ, φροντιστήριο ή αθλητική δραστηριότητα, οι νέοι αναγκάζονται να φύγουν. Και όταν φύγουν, σπάνια επιστρέφουν. Τα περίφημα 10.000 ευρώ της μετεγκατάστασης δεν απαντούν στο βασικό ερώτημα: μετά τι; Πού θα δουλέψουν, με τι μισθούς, σε ποια σχολεία θα πάνε τα παιδιά τους;

Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Τη δεκαετία του ’60, του ’80 και μετά το 2010, ο Βόρειος Έβρος έστειλε τα παραγωγικά του χέρια στη μετανάστευση. Σήμερα, η Πολιτεία μιλά για δημογραφικό, χωρίς να παραδέχεται ότι η ερήμωση δεν είναι ατύχημα, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι τηλεδιασκέψεις, οι επιτροπές και οι εξαγγελίες έργων που μετατίθενται χρονικά δεν πείθουν. Η απουσία φυσικής παρουσίας στον τόπο εκλαμβάνεται ως πολιτική απόσταση.

Η επίκληση της τεχνητής νοημοσύνης, της καινοτομίας και των «έξυπνων λύσεων» ακούγεται κενή όταν λείπει το βασικό: ο άνθρωπος. Καμία τεχνολογία δεν γεννά παιδιά, δεν κρατά σχολεία ανοιχτά, δεν πείθει έναν νέο να μείνει χωρίς εργασία και προοπτική. Χωρίς ανθρώπινη παρουσία, όλα τα υπόλοιπα είναι περιτύλιγμα.

Ο Βόρειος Έβρος δεν ζητά θαύματα ούτε επικοινωνιακές φιέστες. Ζητά δουλειά, υποδομές που λειτουργούν, εκπαίδευση δεμένη με την τοπική παραγωγή και πολιτικές που κρατούν τους ανθρώπους στον τόπο τους. Το ερώτημα δεν είναι τεχνικό· είναι βαθιά πολιτικό: θέλουμε έναν Έβρο ζωντανό ή έναν Έβρο-ανάμνηση; Γιατί αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία, σύντομα δεν θα υπάρχει ούτε κοινό για να ακούσει τις υποσχέσεις. Και τότε, το τέλος δεν θα έρθει με φώτα, αλλά με σιωπή.